„— Czy jeszcze cię to wszystko nie zmęczyło
— Naturalnie, że czuję się zmęczony — odpowiada mi radośnie.
— Ale pójdziemy na obiad i wtedy odpocznę.
ODPOCZYNEK PO CIĘŻKIEJ PRACY FIZYCZNEJ
W międzyczasie zaczęliśmy rozmawiać na poważne tematy. Najdin to bardzo mądry człowiek %i wielki erudyta. Na pytania, które mu zadaję, ma gotowe odpowiedzi. Człowiek czuje, że rozmawia ze specjalistą o szerokich horyzontach myślowych, umiejącym oprócz tego modelować wiedzę zawodową na sobie samym.
— Pytasz o zmęczenie — mówi on. — Spróbujmy uściślić przedmiot naszej rozmowy. Istnieją przecież różne rodzaje zmęczenia. W mojej pracy o zmęczeniu fizycznym nie może być mowy. Pamiętasz, jak męczyliśmy się w instytucie Zamęczaliśmy się do tego stopnia, że potem pragnęliśmy tylko jednego — położyć się i mocno zasnąć. Taki rodzaj zmęczenia przy powszechnym rozwoju automatyzacji i mechanizacji stopniowo staje się anachronizmem. Coraz bardziej zawęża się krąg zawodów, w których praca wiąże się ze stałym ciężkim wysiłkiem fizycznym. I co by nie mówili ci, którzy narzekają na komfort i automatyzację, twierdząc, że rezygnacja z ciężkiej pracy prowadzi do zwyrodnienia ludzkości, osobiście jestem przekonany, iż ciężka praca jest szkodliwa, bardzo szkodliwa. Na szczęście, nie można zatrzymać postępu. Myślę, że niedaleka jest chwila, kiedy zostanie wyeliminowana na zawsze praca wycieńczająca człowieka. Dosyć naoglądałem się ludzi, którzy przez całe życie kopali łopatą ziemię, nosili ciężkie worki i skrzynki. Wprawdzie ich ręce są muskularne i nie mają ani brzucha, ale za to wcześnie starzeją się — w wieku czterdziestu lat wyglądają jak staruszkowie, onieważ w ich organizmie zaszły nieodwracalne zmiany funkcjoalne. Oprócz tego, stałe zmęczenie fizyczne nie pozwala na pełnowartościowy rozwój intelektualny. Uważam, że nie zawsze mamy rację, proponując niemłodym ludziom po ciężkiej pracy ćwiczenia fizyczne wymagające dużego wysiłku.“(13)